Хабарингиз бор, декабрь ойининг бошида Президент Шавкат Мирзиёев қўшни Қозоғистонга борган эди. Бу сафар имзоланган ҳужжатлар икки томонлама алоқаларнинг янги босқичга чиққанидан дарак бергани таъкидланди. Жумладан, «Военно-политическая аналитика» интернет-журнали сайтида эълон қилинган таҳлилий мақолада шу ҳақда сўз боради. «Bugun.uz» ушбу сайтда эълон қилинган таҳлилий мақоланинг таржимасини тақдим этади. 

Фото: Президент матбуот хизмати

Декабрь ойи бошида Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев расмий ташриф билан Қозоғистонда бўлди. Давлат раҳбарлари ва делегациялар ўртасидаги музокаралар, уларга илова қилинган баёнотлар, шунингдек, имзоланган ҳужжатлар Марказий Осиёнинг икки йирик давлати ўзаро муносабатларнинг сифат жиҳатидан янги босқичига ўтганидан далолат беради. Шундай қилиб, 2013 йилда имзоланган «Стратегик шериклик тўғрисида»ги битим давлат раҳбарлари томонидан имзоланган ҳамкорлик тўғрисидаги декларация билан алмаштирилди. Мирзиёевнинг сўзларига кўра, бу муҳим ҳужжат «юқори даражадаги ишонч ва шериклик, биргаликда илдамлаш ва ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга тайёрликдан далолат беради. Биз икки қардош халқ фаровонлиги йўлида кўп асрлик дўстлик, яхши қўшничилик ва кенг кўламли ҳамкорликни мустаҳкамлаш тарафдоримиз».

«Бугун биз давлатлараро муносабатлар мақомини иттифоқчилик даражасига кўтариш бўйича келишувга эришмоқдамиз», — деди ўз навбатида Қозоғистон президенти Қосим-Жўмарт Тўқаев. Бу мамлакатларимиз ўртасидаги муносабатларнинг мутлақо янги сифат даражасидир. Албатта, иттифоқчилик муносабатлари давлатларимиз зиммасига алоҳида мажбурият юклайди. Мен тарафимдан давлатлараро кенгаш ташкил этиш таклифи билдирилди. Ушбу маслаҳатнинг бир қисми сифатида биз кўпинча «расмиятчилик»сиз, фақат ишбилармонлик шаклида учрашишимиз мумкин. Иқтисодий соҳада «савдо-иқтисодий ҳамкорликни ривожлантиришда мисли кўрилмаган ютуқларга эришилди. 10 ой якунларига кўра, ўзаро товар айирбошлаш ҳажми 30 фоизга ўсиб, 3 миллиард доллардан ошди. Биз яқин келажакда товар айирбошлаш ҳажмини 5 миллиард долларга, кейин эса 10 миллиард долларга етказиш вазифасини қўйганмиз. Ўзаро суҳбат чоғида биз мамлакатларимиз ижроия органлари, ҳукуматлари бунга эришиш йўлида тўғри ишласа, албатта, бу амалга ошиши мумкин бўлган мақсад, деган хулосага келдик».

Фото: Президент матбуот хизмати

Минтақавий ва халқаро кун тартибидаги долзарб муаммолар, жумладан, Афғонистондаги вазиятни ҳал қилиш бўйича ҳам худди шундай қарашлар қайд этилди. «Ўзбекистон орқали, жумладан, Қозоғистондан ҳам инсонпарварлик ёрдами ўтади. Тошкент Афғонистондаги янги ҳукумат билан муносабатларда жиддий воситачи ҳисобланади, шу боис минтақадаги барча давлатлар ўзларини афғон таҳдидларидан ҳимоя қилиш имкониятига эга», — деб ҳисоблайди сиёсатшунос, Марказий Осиё бўйича эксперт Аркадий Дубнов.

Ўзаро муносабатлар мақомини ошириш учун Олий давлатлараро кенгаш, парламентлараро ҳамкорлик кенгаши ва республикалар ташқи ишлар вазирлари кенгаши тузилади. Афтидан, Тошкент ва Нур-Султон ўртасидаги яширин рақобат ҳақидаги беҳуда мунозаралар аллақачон ҳақиқатдан йироқ бўлиб, ниҳоят ўтмишга айланмоқда. Эҳтимол, улар 1990 йилларда маълум даражада танланган «постсовет» иқтисодий ислоҳотлар моделларидаги фарқларга асосланган бўлиши мумкин. Агар Ўзбекистонда Ислом Каримов даврида ички ресурслар ва ўзини ўзи таъминлашга таянишни маъқул кўрилган бўлса, Қозоғистон аксинча, жадал либерал ислоҳотлар ва глобал жараёнларга интеграциялашувни афзал кўрган. Иккала йўл ютуқларни ҳам, харажатларни ҳам кўрсатиб берди ва кейинги даврда иқтисодий сиёсатнинг муқаррар «мослашуви» ва синхронлашуви ўзаро яқинроқ кириб боришга ёрдам берди.

Маълумки, 2000 йилларнинг ўрталарида Қозоғистонда Нурсултон Назарбоев томонидан илгари сурилган Марказий Осиё иттифоқи ғояси Ўзбекистоннинг ички сиёсий ҳаётидаги зиддиятли ва баъзан драматик воқеалар фонида Ислом Каримов томонидан қўллаб-қувватланмади. Яъни гап 2005 йилда Андижон воқеалари ҳақида бормоқда. 2016 йилда Шавкат Мирзиёевнинг ҳокимият тепасига келиши ва Марказий Осиёни ташқи сиёсатнинг устувор йўналиши деб эълон қилиши, расмий Тошкентнинг янада очиқ ва фаол минтақавий сиёсатини кўрсатди. Масалан, Республикада «Тенге банк» бренди остида Қозоғистоннинг «Халык банк»и муваффақиятли фаолият юритмоқда. Astana Motors автомобиллари Ўзбекистонда анча юқори нархга ва унча таниш бўлмаган моделларига қарамасдан жуда машҳур. Республикада Қозоғистон капитали иштирокида 1000 дан ортиқ корхона фаолият кўрсатмоқда. Ўз навбатида, Ўзбекистонда етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва кўплаб маиший истеъмол товарларига қўшни давлатда ҳам талаб катта. 2020 йилда Шимолий Қозоғистоннинг Қўстанай шаҳрида биргаликда Chevrolet автомобилларини cерияли ишлаб чиқариш бошланди ва яқинда унга тракторлар ишлаб чиқариш қўшилди. «Туркистон текстиль» қўшма корхонаси ишга тушди. Шундай қилиб, икки мамлакат янада ривожланиши учун мақсад ва эҳтиёж бор.

Фото: Президент матбуот хизмати

«Ўзбекистон ва Қозоғистон ўртасидаги ҳамкорлик замирида ҳам бир-бирини тўлдиришнинг улкан салоҳиятидан фойдаланиш истаги ётади. Биз саъй-ҳаракатларимизни бирлаштириш ва янги ўсиш нуқталарини топиш ниятидамиз», — деди Ўзбекистон Президенти. Ўз навбатида, Қосим-Жўмарт Тўқаев минглаб иш ўринлари яратишга қаратилган ва икки мамлакат фуқароларини ижтимоий қўллаб-қувватлашга салмоқли ҳисса қўшишга ёрдам берадиган қатор катта лойиҳаларни ишга тушириш бўйича эришилган келишувлар ҳақида сўзлаб берди: «Масалан, «Казфосфат» компанияси Тошкент вилоятида фосфор ва комплекс ўғитлар ишлаб чиқарувчи, қиймати қарийб 1 миллиард долларлик завод қуришга қизиқиш билдирган. Қозоғистондаги энг йирик қурилиш компанияси BI group 1 миллиард доллардан ортиқ сармоя киритиб, Тошкент шаҳрида алоҳида микрорайон қуришни режалаштирмоқда. Автосаноатимиз флагмани Astana Motors Ўзбекистонда Hyundai автомобилларини ишлаб чиқарадиган корхона қуришни режалаштирмоқда (Республика шарқидаги Жиззах шаҳрида)».

Маданият, фан, маориф масалалари ҳам эътибордан четда қолмади. Қозоғистон раҳбарининг сўзларига кўра, мамлакатнинг бир қатор етакчи университетлари Ўзбекистонда ўз филиалларини очишга қизиқиш билдирган, уларнинг талабалари учун квоталар сони кўпайтирилади. Қозоғистон ҳам яқинда «Турк дунёсининг маънавий пойтахти» деб эълон қилинган Туркистонда жойлашган шу номдаги университетга Аҳмад Яссавий стипендияси орқали ўзбекистонлик талабаларни қабул қилишга тайёр. Эслатиб ўтамиз, 12 ноябрь куни Истанбулда Қозоғистон ва Ўзбекистон ҳам фаол иштирок этаётган «Туркий кенгаш» номи «Туркий давлатлар ташкилоти»га ўзгартирилган эди. Қозоғистонда Ўзбекистон йили, Ўзбекистонда эса Қозоғистон йили мунтазам равишда ўтказилади; келгуси йилда Ўзбекистонда биринчи Ёшлар конгресси ва Илмий зиёлилар ижодий форуми бўлиб ўтади.

Ҳар икки мамлакат ҳам барча жабҳада, жумладан, юзага келаётган муаммоларни, хусусан, чегара масалаларини ҳал қилишда конструктив ҳамкорликдан бошқа муқобил йўл йўқлигини яхши англайди. «Қозоғистонда яшовчи этник гуруҳларнинг тарихий келиб чиқиши», бошқа ҳодисалар қаторида,«баъзи ташқи кучлар томонидан геосиёсий қарама-қаршилик юзага келганда Қозоғистонда миллатлараро муносабатларни бузиш учун ишлатилиши мумкин», дея таъкидлайди Қозоғистон халқлари Ассамблеяси. Ўзбеклар (тахминан 620 минг киши) «энг тез ривожланаётган этник гуруҳлардан бири». Уларнинг сони уч йил ичида 28 минг кишига кўпайди. Айни пайтда Ўзбекистондаги этник қозоқлар сони 800 минг кишидан ошади. Туркистон вилоятининг Чимкент шаҳрида ва Қорақалпоғистонда этник озчиликлар яшайдиган кичик ҳудудлар мавжудлигини ҳисобга олсак, бу яқинда Туркистонда бўлиб ўтган минтақалар форуми чоғида муҳокама қилинган трансчегаравий ўзаро ҳамкорликнинг алоҳида ўрни борлигини кўрсатади.

Янги логистика боғламаларидан ташқари, Учқудуқ–Қизилўрда ва Туркистон–Тошкент йўналишларининг юқори тезликдаги линияларини ҳисобга олган ҳолда ҳаракат қилиш учун шароит ҳам осонлаштирилмоқда. Йўл тармоғини ривожлантириш даврнинг долзарб талабидир, чунки бугунги кунда, масалан, Қизилўрдадан Нукусга автомашинада бориш учун деярли 1500 километр айланиб юриш керак бўлади, улар орасидаги масофа тўғри чизиқдаги йўл билан эса деярли уч баравар қисқа — тахминан 540 километр.

Шубҳасиз, икки мамлакатнинг хўжалик юритувчи субъектлари иш шароитларини уйғунлаштиришга муҳтож ва шу нуқтаи назардан Ўзбекистон Республикаси кузатувчи бўлган Евроосиё иқтисодий Иттифоқи доирасида уларнинг яқин ҳамкорлиги иқтисодий яқинлашувининг муҳим омилидир. Москва билан Тошкент ўртасидаги изчил мулоқотни ҳисобга олсак, бу минтақавий барқарорлик ва ўзаро манфаатли ҳамкорликни мустаҳкамлаш учун қўшимча имкониятларни англатади.