Қозоғистонда 2 январь куни бошланган норозилик намойишлари жуда тез орада давлат тўнтаришига уринишга айланиб, мамлакатнинг биринчи пойтахти Олмаота ва унинг атрофида талончилик авж олди. 5 январь куни кечқурун президент Тўкаев КХШТга ёрдам сўраб, мурожаат қилди. Жавоб ижобий бўлди.

Фото: «Reuters»

6 январь куни эрталаб Россия, Беларусь, Арманистон, Тожикистон жамоавий тинчликпарвар кучларни тузиб, Қозоғистонга юборди. Россия энг катта контингентни — 3000 нафар ҳарбий хизматчини ажратди.

Олмаотада тунги талончиликлардан сўнг ҳарбий техника ва ҳарбий хизматчиларнинг киритилиши (маълум бир қисми тунда шаҳарга кирди) ва намойишчилар тўпланган жойларни назоратга олиши бошланди. Намойишчилар дастлаб иккита шифохонани назоратга олишга ҳаракат қилди, аммо ҳарбийлар ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг кучли қаршилигига дуч келиб, иккала шифохонани ҳам тарк этди.

Бу орада намойишчилар шаҳарга кириш ва чиқиш йўлларини тўсган ҳолда машина шиналарига ўт қўйишга уринди. Олмаотанинг ўзида нон ва бензин учун узун навбатлар пайдо бўлди. Тез орада супермаркетлардаги озиқ-овқат маҳсулотлари солинган жавонлар ҳам бўшади. Кўп сонли банкоматлар ҳам пулсиз қолди. Оқтов шаҳрида намойишчилар икки гуруҳга бўлинди.

Бир гуруҳ газ нархини пасайтириш ва озиқ-овқат нархини оширишни чеклаш талаблари қондирилганини ҳис қилиб, иккинчи гуруҳни тарқалишга чақирди. Мухолифлар эса сиёсий мақсадларга эришилгунга қадар намойишда қолиш керак, деган қарорга келди. Жорий норозиликнинг асосчиларига айланган Оқтовдаги ва Жанаўзендаги митинглар тинч ва провокацияларсиз ўтди.

Ҳарбийлар ва ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари намойишчиларни ҳибсга олишга, қаршилик кўрсатганларни йўқ қилишга киришди.

Фото: «Reuters»

Президент Тўқаев ҳукуматга бир қатор шошилинч топшириқлар берди, жумладан, намойишлар пайтида содир этилган жиноятларни тергов қилиш учун махсус идоралараро гуруҳ тузиш каби. Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, Олмаотадаги талончилик ва унга ҳамроҳ бўлган вандализмдан кўрилган зарар 92 миллион АҚШ долларини ташкил этди.

Кейинчалик ҳалок бўлганларни ҳисоблаш бошланди. Хавфсизлик кучлари орасида 14 киши ҳалок бўлди. Кечқурун ўлган хавфсизлик ходимлари сони 18 кишига етди. Яраланган аскарлар ва ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари сони 748 нафарга етди.

Умуман олганда, Ички ишлар вазирлиги маълумотларига кўра, мамлакат бўйича ҳибсга олинганлар сони 2300 дан ортиқ кишини ташкил қилди. Республикада тинч аҳоли орасида яраланганлар ва жароҳатланганлар сони 1000 кишидан ошди, улардан 400 нафари Олмаота ва вилоят аҳолиси бўлиб, шулардан 62 нафари жонлантириш бўлимида. Тасдиқланмаган маълумотларга кўра, Олмаотадаги аксилтеррор операцияси давомида 30 дан ортиқ жангари йўқ қилинган.

Олмаота полиция департаментининг хабар беришича, полиция қуролли террорчилар кечаси бошлаган ҳужумни қайтаришга муваффақ бўлган. Полиция вакилининг сўзларига кўра, барча террорчилар йўқ қилинган, бироқ уларнинг сони очиқланмаган.

Фото: «Reuters»

Аксилтеррор операцияси Қизилўрда вилоятида ҳам бошланди. У ерда кун давомида 168 киши жароҳатланди. Маҳаллий вақт билан соат 17:20 да Россия тинчликпарвар кучлари билан биринчи самолётлар 40 километр узоқликдаги ҳарбий аэродромга қўнди ва аввал эълон қилинганидек, тартибни тиклаш ва қуролли жангариларни йўқ қилишда бевосита иштирок этмай, республика ҳудудидаги инфратузилма объектларини ҳимояга олди.

Кечқурун Қозоғистон Ички ишлар вазирлиги Олмаотадаги барча маъмурий бинолар жангарилар ва намойишчилардан тозалангани ҳақида хабар берди. Шу билан бирга, ИИВ қуролини ташламаган ҳар бир киши йўқ қилинишини маълум қилди. Қозоғистон Бош прокуратураси оммавий тартибсизликларни уюштириш ва уларда қатнашиш фактлари бўйича жиноий иш қўзғатди ва намойишчиларга умрбод қамоқ жазоси тайинланишини маълум қилди. Нур-Султонда эса соат 23:00 дан 07:00 га қадар уйдан ташқарига чиқиш тақиқланди.