Илм-фан - 21:27 · 08.06.2022

Қўқон хонлигининг давлатчилик ва маданий меросни ривожлантиришдаги ўрни муҳокама қилинди

Қўқон университетида 8 июнь куни «Қўқон хонлигининг давлатчилик равнақи ва туркий халқлар маданий мероси» мавзусида нуфузли халқаро конференция иш бошлади. Бу ҳақда «Bugun.uz» мухбири хабар берди.

Фото: «Bugun.uz» /Ригина Маджитова

Туризм ва маданий мерос вазирлиги томонидан ташкил этилган тадбирда иштирок этиш учун Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон, Туркия, Ўзбекистон, Туркманистон, Венгриядан 20 нафар маърузачи, 30 га яқин олий ўқув юртлари, шунингдек, халқаро ташкилотлар ва эксперт ҳамжамиятларининг 50 дан ортиқ вакиллари ташриф буюрди.

Фото: «Bugun.uz» /Ригина Маджитова

Конференцияни Ўзбекистон бош вазири ўринбосари, туризм ва маданий мерос вазири Азиз Абдуҳакимов очиб берди. «Туризм ва маданий мерос вазирлиги ‘Муқаддас зиёратʼ лойиҳаси доирасида туркий халқларнинг зиёрат туризмининг умумий салоҳиятини илгари суриш натижасида минтақа давлатлари ўртасида транзит туризмни ривожлантириш учун имкониятлар яратади. Анжуманда муҳокама қилинадиган барча илмий мавзулар ўлкамиз тарихини ўрганишга муносиб ҳисса қўшишига ишонамиз», — дейди вазир.

«ТУРКСОЙ» ташкилоти бош котиби Султонбай Раевнинг таъкидлашича, Қўқон туркий дунё маданий меросига беқиёс ҳисса қўшган Фарғона водийсининг ёрқин дурдонаси ҳисобланади.

Фото: «Bugun.uz» /Ригина Маджитова

«Ўзбек, қирғиз, уйғур, қозоқ, қорақалпоқ ва бошқа кўплаб туркий халқлар бирга яшаётган Қўқон нафақат бағрикенглик шаҳри, балки ўз даврининг муҳим маданият, санъат ва адабиёт марказларидан бири ҳисобланади. Ўйлайманки, Қўқоннинг маъмурий бошқарув услуби, мегашаҳар модели ёки турли миллат вакиллари тинч ва осойишта яшаб келаётган бир даврда бугун ҳар томонлама ўрганилиши керак. Турк давлатчилигининг институционал шаҳри сифатида танилган Қўқон ўзининг тартиб-қоидалари, инсонпарварлик ва бағрикенглик маданияти билан нафақат Марказий Осиё цивилизацияси, балки бутун инсоният ривожига ҳисса қўшишига ишонаман», — дейди Раев.

Қўқон давлат музей-қўриқхонаси илмий ходими Яҳёхон Дадабоевнинг айтишича, Ўрта Осиёнинг учта йирик давлати Хива хонлиги, Қўқон хонлиги ва Бухоро амирлиги туркий ҳисобланади. Масалан, Қўқонда минг сулоласи, Бухорода манғитлар, Хоразмда қўнғиротлар ҳукмронлик қилган. Улар бир-бирлари билан турли соҳаларда ҳамкорлик қилган.

Фото: «Bugun.uz» /Ригина Маджитова

«Қўқон хонлиги ташкил топганидан буён давлат Турк султонлиги билан дипломатик, савдо-иқтисодий, маданий алоқалар ўрнатди. Шарқнинг энг кўзга кўринган шоирларидан иборат ЪМуҳаббатномаънинг катта тўпламини тўплаб, турк султонига совға сифатида юборган Амир Умархон (1809–1822 — таҳр.) даврида муносабатлар гуллаб-яшнади», — дейди Яҳёхон Дадабоев «Bugun.uz»га берган интервьюсида.

Унинг сўзларига кўра, 18-аср охирида турк давлати Россия ва Европага қарши кураш бошлаганида қўқонлик аскарлар кўнгилли сифатида ёрдамга келган. Мутахассиснинг қайд этишича, Туркия Ташқи ишлар вазирлиги архивларида қўқонлик аскарларга озиқ-овқат, кийим-кечак ва қурол-яроғлар етказиб берилгани ҳақидаги ёзувлар мавжуд.

Фото: «Bugun.uz» /Ригина Маджитова

Халқаро конференция ўз ишини ўзбек, турк, инглиз ва рус тилларида учта сессияда бошлаган. Биринчи сессия Қўқон хонлигининг тарихи, давлатчилиги ва геосиёсий аҳамиятига бағишланади. Маърузачилар мавзу бўйича олиб борилган изланишлар натижаларига тўхталиб, Қўқон хонлигининг ташкилий жараёнлари, давлат бошқаруви, ҳарбий салоҳияти, иқтисодий ва ижтимоий ҳаёти, ҳудуди, хонлик давридаги шаҳар ва қалъаларнинг аҳамияти, халқаро алоқалар ва бошқа масалалар бўйича илмий маълумотлар тақдим этган.

Иккинчи сессияда Қўқон хонлигида фан ва маданиятнинг ривожланиши, муаммолари, таълим тизимидаги ютуқлар ва уларнинг хонликдан кейинги даврда таълим тизимига таъсири муҳокама қилинган.

Учинчи сессия 9 июнь куни бўлиб ўтади, унда жадидчилик ва миллий уйғониш ҳаракати ғоялари, миллий демократик давлатчилик тажрибаси: Туркистон, Фарғона водийси мухторияти ва миллий озодлик ҳаракати қаҳрамонлари учун курашлар муҳокама қилинади.

Аввалроқ Тошкентда 3 март, пайшанба куни «Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Глобал Аксилтеррор стратегияси: Марказий Осиёда Минтақавий қўшма ҳаракатлар режасининг 10 йиллик натижалари ва истиқболлари» мавзусида халқаро конференция бошлангани хабар берилганди.

Bugun — LIVE