Илм-фан, Фарғона - 11:39 · 11.06.2022

Қўқонлик тарихчи туркий тилдаги тақвимни тиклади — фото

Қўқон давлат музей-қўриқхонаси илмий ходими Яҳёхон Дадабоев Қўқон хонлигида ҳафтанинг ой ва кунларининг туркий номлари билан илгари мавжуд бўлган тақвимни қайта тиклади. Бу ҳақда Туризм ва маданий мерос вазирлиги ҳамда Қўқон университети ҳамкорлигида ташкил этилган халқаро анжуманда қатнашган «Bugun.uz» мухбири Ригина Маджитова хабар берди.

Фото: «Bugun.uz»

Дадабоевнинг сўзларига кўра, тақвим унутилиб, кўпчилик уни эсламаган. 1907 йилда Уфа журналларидан бирида тақвим номлари ҳақидаги маълумотлар эълон қилинган.

«Татар тарихчилари ҳафтанинг ой ва кунларининг номларини туркий тилда топишга ҳаракат қилди, Мен уларнинг ишини давом эттирдим ва уларни қайта тиклашга ҳаракат қилдим», — дейди мутахассис.

Тарихчи тақвим номлари ҳақида биринчи марта 1980 йилда Уфа журналида ўқиган. Шундан сўнг у чўпон, овчилар билан суҳбатлашиб, улардан маълумот олиб, тегишли мақолалар топиб, изланишларини тўлдирган.

«Қишлоқлар, тоғли ҳудудларни эшакда кезиб, маълумот йиғиб юрдим. Тахминан 2010 йилда тадқиқотимни якунладим. Аммо бу маълумот ҳеч қачон ҳеч қаерда чоп этилмаган. Мен бир нечта журналларга юбордим, лекин ҳеч қачон жавоб олмадим. Қўқон тарихи ҳақида китоб ёзганман, унда бу туркий номлар тилга олинади. 2022 йил август ойида китоб Қўқон университети билан ҳамкорликда чиқарилиши режалаштирилган. Китоб нашр этилишининг молиявий қисмини айнан мана шу университет ўз зиммасига олди», — деган мутахассис.

Фото: «Bugun.uz»

Дадабоев айрим ойларнинг номларини ҳам тушунтириб берган. Жумладан, «ўт ёқмас» — апрел ойи. Чунки ўша пайтда уй ва ўтовларни иситиш тўхтатилган. «Қозон» — бу вақтда қорамол сўйилган, гўшт қуритилган, қази қилинган. Узоқ вақт сақланмайдиган гўштлардан қозонда овқат қилиб, бир-бирларини тановулл қилишга таклиф қилинган. Бу ноябр ойида содир бўлган. Яна бир номи «қирккуяк» бўлиб, қўй ва эчкилар боқиладиган июль-август ойларини билдирган. Ўшанда ҳайвонлар январ-февраль ойларида туғилиб, уларни совуқдан нобуд бўлмаслиги учун чўпонлар қўй-эчкиларнинг қоринларини бир қоп куяк билан 40 кун боғлаб қўйган, кейин улоқ ва қўзилар баҳорда туғилган.

«Рус тилидан ташқари барча тилларда ҳафта кунларининг номлари ‘кун’ сўзидан келиб чиққан: инглиз тилида ‘day’, тожикчада ‘шанба’, туркий тилда ‘кун’. Бош кун — душанба, сок кун — сешанба, жул кун — чоршанба ‘йўлга йиқиш учун яхши кун’ маъносида, киндик кун — пайшанба, бешин кун ёки отна жума, бўш кун — шанба бўлиб, таржимада ‘номсиз’, ‘эркин’ маъноларида келган, пиртак — якшанба (қадимги туркий тилдан бозорга чиқиш куни)», — дейди Яҳёхон Дадабоев.

Фото: «Bugun.uz»

Аввалроқ Сурхондарёдан Мирзо Улуғбек ҳукмронлиги даврига оид мис тангалар ҳақида хабар берилганди.

Bugun — LIVE