Қрим кўпригини осмонда қирувчи самолётлар, сув остида ғаввослар ва жанговар дельфинлар қўриқлайди

Керч бўғози орқали ўтадиган кўприк дунёдаги энг кучли ҳимояланган жойлардан бири ҳисобланади. Ҳеч бўлмаганда, 8 октябрь, шанба куни юк машинаси портлагунча шундай туюларди, шундан сўнг ўша пайтда темир йўлда ўтаётган поезднинг еттита ёнилғи баки ёниб кетди (бу ҳозирча ягона расмий версия). Қурилиш ишларига 228 миллиард рубль сарфланган кўприкни ким ва қандай қўриқлагани ҳақлаши ҳақида қуйида келтириб ўтамиз, деб ёзади «Медуза».

Керч бўғозидаги Қрим кўприги остидан кемалар учун ўтиш жойи 2018 йил 26 ноябрь. Сергей Фото: Мальгавко / ТАСС

Замонавий Россия тарихидаги энг йирик қурилиш лойиҳаларидан бири ва мамлакатдаги энг узун кўприк ҳам Путин президентлигининг, ҳам Қрим «аннекцияси»нинг рамзларидан биридир. 2014 йилда аннекция эълон қилинганидан бир кун ўтиб, Путин Транспорт вазирлигига ўтиш жойи лойиҳасини ишлаб чиқишни топширган. Режага кўра, узунлиги 19 километр бўлган кўприк Таман ва Керч ярим оролларини боғлаши керак бўлган.

Қурилиш учун унинг Ленинграддаги дзюдо бўлимидан бўлган эски дўсти Аркадий Ротенберг масъул эди. Қиймати 228 миллиард рубль бўлган лойиҳа рекорд муддатда якунланди. 2018 йилнинг май ойида президент тантанали равишда КамАЗни бўғоздан ҳайдаб, кўприкнинг автомобиллар учун мўлжалланган қисмини очиб берди.

Путин самосвал ҳайдаб, Қрим кўпригида автомобиллар ҳаракатини тантанали равишда очиб берди, 2018 йил 15 май
Фото: Михаил Климентиев, Федерация Президентининг матбуот хизмати / ТАСС

Бир ярим йил ўтгач, Путин яна ўша йўналиш бўйлаб саёҳат қилди, лекин бу сафар поездда. Шу тариқа темир йўл кўприги очилди.

Қрим кўприги темир йўлида қатновнинг тантанали очилиш маросимида Владимир Путин электр поезди кабинасида. 2019 йил 23 декабрь
Фото: Алексей Николский / Россия Федерацияси Президентининг матбуот хизмати / ТАСС

Қурилаётган Қрим кўприги атрофидаги ПР кампанияларида президентнинг ўзидан ташқари кўплаб россиялик эстрада юлдузлари ва таниқли тарғиботчилар иштирок этган. Унинг очилишидан бир йил олдин Игор Крутой, Игор Матвиенко ва бошқа таниқли продюсерлар ҳакамлик қилган қўшиқлар ва шеърлар танлови бошланган. Ивановолик ижрочининг қўшиғи ғолиб бўлган. Тантанали очилиш маросими куни ажойиб концерт бўлиб ўтган, унда Олег Газманов ва Дима Билан иштирок этган.

Бир йил ўтгач, президентнинг севимли гуруҳи Лубе Керч ўтиш жойига бағишланган қўшиғини ёзди. Кўприкда ҳаракатланиш бошланганидан бир ой ўтиб, 2018 йил ноябрь ойида «Қрим кўприги. Севги билан яратилган!», Сценарийси бош муҳаррири Маргарита Симонян томонидан ёзилган ва унинг турмуш ўртоғи Тигран Кеосаян режиссёри (фильм йилнинг энг йирик касса муваффақиятсизликларидан бирига айланди).

Қрим кўпригининг қурилиш жараёни, 2016 йил 15 сентябрь. Фото: Алексей Дружинин, Федерация Президентининг матбуот хизмати / ТАСС

Кўприк қурилиши тугаллангач, ҳокимият уни ҳимоя қилишга имкон қадар жиддий ёндашди. Мутахассислар кўприкни ҳимоя қилишни қатлам кеки билан солиштиришди: монументал иншоотни ерда, сув остида, ҳавода ва ҳатто космосдан қўриқлаш керак эди. Россия давлат матбуоти кўприк самолётнинг тўғридан-тўғри зарбасига бардош бера олади, кўприк устунлари эса ҳатто 9 балли зилзилага ҳам бардош берадиган тарзда қурилганини таъкидлади.

Таҳдидлар алмашинуви

Кўприк қурилиши Киевда кескин реакцияга сабаб бўлди. 2022 йил февраль ойида Россия босқинининг бошланганидан сўнг, кўприк Украина Қуролли Кучларининг асосий нишонларидан бири деб аталди. Июль ойида генерал-майор Дмитрий Марченко кўприк Украинанинг биринчи рақамли нишони эканини айтган.

Бироқ, шунга қарамай, Киев вакиллари кўприк яхши қўриқланаётгани ва Украина Қуролли кучларида унга зарба бериш имкони йўқлигини бир неча бор тан олишган. «Уни камида иккита зенит-ракета бригадаси, бир нечта кемалар ва ҳаводаги доимий кучлар отряди қамраб олади, буларнинг барчасини, хусусан, у ерга ҳеч нарса қўнмаслиги ва ҳеч нарса учиб кетмаслиги учун кузатиб боради», — деди Украина Президенти идорасининг раҳбари маслаҳатчиси Алексей Арестович.

Бунга жавобан Россия расмийлари кўприкнинг етарли даражада мустаҳкам эканлигини маълум қилган. «Биз аввалроқ тушунганмиз: агар сиз тинчликни хоҳласангиз, урушга тайёрланманг. Қрим кўприги ҳозирда дунёдаги энг ҳимояланган кўприк ҳисобланади», — деган қримлик сенатор Олга Ковитиди. Кремль спикери Дмитрий Песков эса Киевнинг кўприкка ҳужум қилиш таҳдидини «террор хуружи ҳақида эълон» деб атаган ҳолда, «кўприк атрофида ва барча стратегик объектлар атрофида тегишли хизматлар томонидан барча зарур хавфсизлик чоралари ва эҳтиёт чоралари кўрилаётганини» таъкидлаган.

2022 йил 20 августда Керчдаги Митридатлар тоғидаги кузатув майдончасидан Қрим кўпригининг кўриниши. Шу куни Қора денгиз федерал автомобиль йўллари бошқармаси кўприкда ҳар икки йўналишда рекорд даражадаги автомобиль ҳаракатини қайд этган — 38297 та машина
Фото: Сергей Малгавко / ТАСС

Ерда

8-октабрдаги портлашдан олдин Қрим кўпригига ҳар икки томондан кириш жойлари Миллий гвардиянинг махсус отрядлари томонидан қўриқланган. Ҳарбий хизматчилар ўтиш жойига кириб келаётган автомобилларни портловчи моддалар ва ноқонуний товарлар (шу жумладан, гиёҳванд моддалар) бор-йўқлигини текширишлари керак бўлган. Амалиёт шуни кўрсатадики, танлаб олинган Миллий гвардия барча машиналарни кетма-кет тўхтатиб текширувдан ўтказмаган.

Транспорт вазирлиги маълумотларига кўра, юк ва юк машиналарининг мониторинги автомобиллар ва кузовдаги юклар орқали порлаб турувчи махсус тизимлар ёрдамида амалга оширилади. Тизим операторларидан бири, у ҳатто машинада ёнғоқ топиши ёки тушлик пайтида ҳайдовчи ўзи билан нима олиб кетганини кўриши мумкинлигини айтган.

Нафақат кўприкга кириш жойларида, балки кўприкнинг ўзида ҳам кузатув постлари ўрнатилган. Уларда ҳаракатланишни назорат қилувчи камералар ўрнатилган бўлиб, тўрт полосали тезкор йўлда ҳаракатланиш махсус штаб томонидан кечаю кундуз назорат қилинади. 19 километрлик кўприк ҳайдовчиларга тезлашадиган жой бўлиб туюлганлиги сабабли, йўл ҳаракати полицияси тезлик чегараси ва йўл ҳаракати қоидаларига риоя қилиш устидан назоратни кучайтиришини бир неча бор таъкидлаган.

Фавқулодда вазият юзага келганда, воқеа содир бўлган жойга бир неча дақиқа ичида тезкор гуруҳ етиб бориши ва воқеани бартараф этиши ва нима бўлганини аниқлаши керак. Россия гвардиясига ФСБнинг махсус чегара назорати кучлари ва қуруқликда ва сувда саботажга қарши гуруҳлар ёрдам бериши керак бўлади.

8-октабрдан кейин Владимир Путин кўприкни қўриқлашни ФСБга топширган. Шунингдек, хизматга яна иккита инфратузилма объектини, Россиядан қўшиб олинган ярим оролгача бўлган энергия кўприги ва Краснодар ўлкасидан Қримгача бўлган магистраль газ қувурини ҳимоя қилиш топширилган.

Қрим кўпригида йўл полицияси ходими. 2018 йил 1 октябрь
Фото: Сергей Малгавко / ТАСС

Сувда

Сувда Россиядаги энг узун кўприкни ҳимоя қилиш бўйича асосий иш бир нечта лойиҳаларнинг кичик мобил қайиқлари томонидан амалга оширилади. Биринчидан, булар модификацияга қараб пулемётлар, граната отиш мосламалари ва ҳатто Игла ракета тизимлари билан жиҳозланган Грачонок типидаги саботажга қарши қайиқлардир. Улар Монгоосе лойиҳасининг кичикроқ, аммо кўпроқ ҳаракатчан (тезлиги 50 тугунгача — соатига 90 километрдан ортиқ) қайиқлари билан бирлаштирилган.

Улар шунингдек, пулемётлар ва ракеталар билан жиҳозланган, лекин улар асосан кемани ушлаб туриш ва қидириш учун ишлатилади. Бундан ташқари, БК-16 десант аппарати (бортда бир хил ракеталар, пулемётлар ва 19 та парашютчи), Афалина ва Сарган моторли қайиқларидан керак бўлганда жойида фойдаланиш мумкин. Кўприк таянчлари олдида кемаларнинг кўприк таянчларига яқин сузиб юришига тўсқинлик қиладиган махсус палислар — цилиндрсимон бетон истеҳкомлар ўрнатилган.

Соҳилдан кемалар 260 километргача масофага учадиган кемага қарши ракеталар билан жиҳозланган Бал қирғоқ ракета тизими томонидан қувватланади. Оникс қанотли ракеталари билан замонавийроқ Бастион комплекси унга ёрдам беради.

Кўприк сув остида қўриқланади. Кўприк таянчларини қазиб олиш ёки бузишнинг олдини олиш учун ҳарбий ғаввослар ва Қора денгиз флотининг махсус гуруҳлари доимий равишда сувда навбатчилик қилишади. Улар мунтазам равишда кўприк таянчларини текширади, шунингдек, Плавник сув зонасини бошқариш тизимидан фойдаланган ҳолда ҳар қандай объектларнинг ҳаракатини назорат қиладилар. Сонар датчиклари, шунингдек, иссиқлик тасвирлари ва радар ёрдамида бундай тизим одамни икки километр, кемани эса уч километр масофада аниқлай олади.

Агар саботажчилар ғаввосларни четлаб ўтиб, 300 метр масофадаги кўприк таянчларига жимгина яқинлаша олсалар, махсус овоз тузоқлари (Амулет-П тизими) ишга тушиши керак. Улар инсон қулоғи бардош бера олмайдиган товуш тўлқинларини чиқаради ва агар нишон 100 метр масофага яқинлашса, частота кучаяди, бу эса саботажчининг сув юзасига сузиб чиқишига сабаб бўлади.

Ғаввослар ва тузоқлардан ташқари, гўёки Қрим кўпригини қўриқлашда махсус ўқитилган дельфинлар ҳам иштирок этмоқда. Улар қанчалик самарали эканлиги номаълум. Қрим аннекция қилинганидан кейин украиналик ҳарбийлар ҳайвонларни ўргатган (аквариумлар) Россия армияси назоратига ўтган. Режага кўра, ўқитилган дельфинлар 60 метр чуқурликдаги потенциал таҳдидларни қидиришлари керак бўлган. Россия Мудофаа вазирлиги денгиз сутэмизувчилари устида ўтказилган тажрибаларни рад этган, аммо кейинчалик маълум бўлишича, департамент океанариумга бешта янги одамни ёллаган.

Керчдаги Митридатлар тоғидаги кузатув майдончасидан Қрим кўпригининг кўриниши. 2022 йил 20 август
Фото: Сергей Малгавко / ТАСС

Ҳавода

Осмондаги ҳимоя махсус «Космос-К» сунъий йўлдошидан бошланади, уни ердан маълум бир нишонга олиб келиш мумкин. Сунъий йўлдош орбитадан нишоннинг параметрларини, шунингдек, унинг тасвирларини бошқарув марказига узатиши мумкин. Сунъий йўлдошнинг ўзи ҳақида деярли ҳеч нарса маълум эмас, аммо ҳарбий кузатувчи Виктор Баранетс у Қрим кўпригини ҳимоя қилиш учун ишлатилиши ҳақида гапирган.

Қуйида, ер атмосферасида Россиянинг Су-27 қирувчи самолётлари ва Ил-38 сув ости кемаларига қарши разведка самолётлари ҳаво бўшлиғини мунтазам равишда патруль қилади. Самолётлар разведка ишларини олиб боради ва агар керак бўлса, ракеталар, бомбалар, сув ости кемаларига қарши ракеталар ва миналардан фойдаланиши мумкин.

Ердан бу гуруҳлаш турли диапазондаги зенит тизимларининг бутун гуруҳи томонидан қўллаб-қувватланади. Биринчидан, бу С-400 Триумф ракета тизими, Россия армиясида хизмат кўрсатадиган энг илғор зенит тизими; кўприкни ҳимоя қилиш учун ушбу турдаги тизимларнинг иккита полклари ажратилган. Бундан ташқари, бино Пантсир-С1 зенит қуроли билан қўриқланади.

Шунингдек, кўприкни қўриқлаётган барча жиҳозларга манбаларни нишонга олишга ёрдам берадиган радар тизимлари. Булар Қримдаги 450 километр масофадаги нишонларни аниқлай оладиган Подсолнух радиолокацион станцияси ва олти минг километр масофани босиб ўтувчи Воронеж-ДМ станцияси.

Қрим кўпригининг қулаган қисми. Магистраль йўлнинг ипларидан бири сақланиб қолган, шунинг учун ўша куни кечқурун кўприкда ҳаракат тикланган. 2022 йил 8 октябрь
Фото: Менинг Феодосиям / ТАСС

Буларнинг барчаси қанчага тушади?

Самолётларнинг жанговар турлари ва ҳарбий қайиқларга техник хизмат кўрсатиш нархини ҳисоблаш қийин, чунки на парвозлар жадвали, на хавфсизлик сменаларининг таркиби маълум. Бироқ, кўприкда хавфсизликни таъминлаш учун масъул бўлган Россия Транспорт вазирлигининг Идоравий хавфсизлик федерал давлат унитар корхонаси ердаги хавфсизлик ва махсус кузатув тизимларига қанча пул сарфлаганини тахмин қилиш мумкин.

Август ойида ушбу Федерал давлат унитар корхонаси Таман федерал йўл бошқармаси билан 67 миллион рубллик шартнома имзолаган. Би-Би-Cи ҳисоб-китобларига кўра, 2022 йилда кўприкни ҳимоя қилиш Россия буджетига 700 миллион рублга тушади. Яна 618 миллион турли техник хавфсизлик тизимларига тўғри келади.

Кўприкнинг темир йўл қисмини ҳимоя қилиш тахминан бир хил маблағни талаб қилади. «Россия Федерацияси темир йўл транспорти департаменти қўриқчиси» Федерал давлат унитар корхонасининг жанубий филиали ўтган йил охирида ушбу шартнома бўйича 937 миллион рубль олган. Би-Би-Cи таъкидлаганидек, «махсус ҳарбий операция» бошлангандан сўнг, темир йўл кўпригининг идоравий муҳофазасига қўшимча равишда хавфсизлик тизимларини сақлаш учун яна 70 миллион рубль ажратилган.

РБК хабарига кўра, суғуртачилар 8-октабр куни юк машинаси портлашидан кейин кўприкни тиклаш харажатларини ярим миллиард рублга баҳоламоқда. Бутунроссия суғуртачилар иттифоқида кўприкнинг бир қисмининг нархи 200-300 миллионга баҳоланган. Бироқ расмийлар этказилган зарарни ҳали баҳолаганича йўқ, фақат улар оғир характерга эга эмаслигини таъкидлаган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Қрим кўпригида портлаш содир бўлгани ҳақида хабар берилганди. Шунингдек, портлаш сабаб Қрим кўприги бўйлаб ҳаракат тўхтатилгани маълум қилинганди. «Росморречфлот» матбуот хизмати эса Керч бўғози орқали кемалар ҳаракати тўхтатилмаганини билдирган.

Молдованинг Украина билан чегарадош ҳудудига ракета келиб тушди
Янгиликлар20:13 | 5.12.22
Молдованинг Украина билан чегарадош ҳудудига ракета келиб тушди
Буюк Британия Ўзбекистонга савдода янги имтиёзлар беради
Янгиликлар19:41 | 5.12.22
Буюк Британия Ўзбекистонга савдода янги имтиёзлар беради
Шавкат Мирзиёев Қорақалпоғистон ва Фарғона водийсида сув таъминотини яхшилашга оид лойиҳалар билан танишди
Янгиликлар19:14 | 5.12.22
Шавкат Мирзиёев Қорақалпоғистон ва Фарғона водийсида сув таъминотини яхшилашга оид лойиҳалар билан танишди
Тошкентдаги «Ашхобод» боғи ҳам вақтинчалик ёпилди
Янгиликлар18:44 | 5.12.22
Тошкентдаги «Ашхобод» боғи ҳам вақтинчалик ёпилди
Қашқадарёда юк автомобили ағдарилиб кетди — фото
Янгиликлар18:13 | 5.12.22
Қашқадарёда юк автомобили ағдарилиб кетди — фото
Ўзбекистонда онлайн қимор ва таваккалчиликка асосланган ўйинлар учун жавобгарлик белгиланмоқда
Янгиликлар17:56 | 5.12.22
Ўзбекистонда онлайн қимор ва таваккалчиликка асосланган ўйинлар учун жавобгарлик белгиланмоқда